Il-Fratellanza tal-Madonna tar-Rużarju u xi kursitajiet.

Minn Joe Debono

Fl-20 ta’ Lulju 1597 il-Ġeneral tal-Patrijiet Dumnikani ħareg digriet minn Ruma li bih twaqqfet il-Fratellanza tal-Madonna tar-Rużarju f’Ħal Tarxien[i].  Dan ifisser li l-fratellanza twaqqfet fil-knisja parrokkjali l-qadima fejn kien hemm l-ewwel artal dedikat lil Madonna tar-Rużarju[ii]. 

Meta nbniet il-knisja l-ġdida ġie assenjat artal lil din il-fratellanza[iii].  Dan l-artal kien dak tal-kappella tan-naħa tax-xellug tal-artal maġġur; l-artal li llum huwa dedikat lill-Kurċifiss.  Meta saret il-bidla u l-artal tal-Madonna tar-Rużarju ġie trasferit għal fejn jinsab illum?

Il-kwadru li hemm fuq dan l-artal huwa ta’ Francesco Zahra u ddatat 1770.  Biċċa tagħrif interessanti fuq dan il-kwadru u meta sab ruħu fil-kappellun ta’ Nofsinhar toħroġ minn rikors li kien għamel il-kappillan Dun Anton Fenech[iv] (1841 – 1864)[v] fit- 13 ta’ Frar 1854 u f’rikors ieħor li sar aktar tard minn Dun Franġisk Attard (1876 -1921)[vi]. 

Fl-ewwel rikors il- kappillan Fenech jispjega li tila bil-pittura tal-Madonna tar-Rużarju li kellu fuq l-artal dedikat lilha kienet kbira wisq għall-gwarniċ eżistenti.  Għalhekk  hu talab biex jitwi din it-tila ħalli tkun tista toqgħod aħjar[vii].  Minn dan wieħed jikkonkludi li l-inkwadru kumissjonat lil Zahra kien sa mill-bidu maħsub biex jitpoġġa fuq l-artal tal-kappellun li għandu gwarniċ ħafna akbar minn dak tal-kappella.  Il-fatt li ma tpoġġiex hemm juri li kien hemm xi forma ta’ oppożizzjoni.  Dawl dwar dan ikompli jitfgħu ir-rikors tal-Kappillan Attard.

Hawnhekk  ta min jgħid li fit-30 ta’Awissu 1674 twaqqfet fil-Parroċċa ta’ Ħal Tarxien is-Sodalita` ta’ l-Agunija[viii].  Din  originarjament twaqqfet fuq l-artal maġġur.  Wara  x-xogħlijiet li saru fil-knisja u l-ħolqien ta’ artal fil-kappellun ta’ nofisinhar il-membri tas-Sodalita` talbu u qalgħu permess li jittrasferixxu ruħhom għal dan l-artal.  Dan ġara għal ħabta ta’ l-1723[ix], qabel ma tlesta l-inkwadru. 

Il-Kappillan Dun Franġisk Attard għamel rikors  fit-13 ta’ Frar 1894.  Fih talab lill-Isqof  biex pittura tal-Madonna tar-Rużarju li kellu mitwija fuq l-artal tal-kappella dedikata lilha titneħħa minn hemm għax kien qed jiġrilha ħafna ħsara kemm bit-tinjiet kif ukoll bl-umdita`.  Hu wera x-xewqa li din titpoġġa fuq l-artal tal-kappellun flok il-Kurċifiss.  Ir-rikorrent żied jikteb li dan ma kellux isib oppożizzjoni għaliex is-Sodalita` ta’ l-Agunija ma kienetx għadha tiffunzjona.[x]

Minn hawn wieħed jikkonkludi li l-inkwadru tal-Madonna tar-Rużarju għamel 124 sena, erbgħin minnhom mitwi, fil-kappella li llum hi magħrufa bħala tal-Kurċifiss u dan minħabba oppożizzjoni minn naħa tas-sodalita` ta’ l-Agunija.

Biċċa tagħrif interessanti oħra hi dwar il-vara tal-Madonna tar-Rużarju. 

Fis-sena 1699 insibu li fil-knisja ta’ Ħal Tarxien kien hemm vara tal-Madonna tar-Rużarju.  Din kellha niċċa fejn il-bieb tal-kappellun ta’ nofsinhar[xi] li allura tiġi flok l-artal tar-Rużarju, bieb li ngħalaq waqt it-tibdil strutturali li sar bejn l-1722 u l-1729[xii].  Mid-deskrizzjoni mgħotija din kienet l-istess vara li għandna llum u li kienet inħadmet minn Giovanni  Maria Saliba fl-1698[xiii].  Dan ifisser li din il-vara hi l-eqdem waħda li għandna u damet unika sa l-1829 meta saret dik tal-Lunzjata.

Forsi tiġi bħala sorpriża l-aħbar li din ma kienetx l-ewwel vara tal-Madonna tar-Rużarju fil-knisja tagħna.  Qiegħed ngħid dan għaliex f’rikors li sar mill-prokuratur tal-fratellanza f’Settembru ta’ l-1709 insibu talba ftit stramba.  Ir-rikorrent insibuh jispjega li l-fratellanza kellha ras, par idejn u bambin li kienu tal-vara l-antika u li dak iż-żmien kienu miżmuma fi xkora. Huwa qal li wara li saret il-vara l-“moderna” dik antika ma kienetx għadha tintuża. Imbagħad talab biex dawn il-partijiet jingħataw lill-wieħed devot tal-Madonna tar-Rużarju li kien lest li jagħti kontribuzzjoni a favur il-fratellanza[xiv]. 

X’aktarx mela li l-ewwel vara kienet speċi ta’ trajbu mlibbes il-ħwejjeġ bir-ras u l-idejn tal-kartapesta jew materjal ieħor.  Din kienet użanza antika u ħafna statwi kienu jinħadmu hekk.

Dawn l-intietef u oħrajn bħalhom jgħinu biex jimtela l-vojt li għandna fl-istorja tal-parroċċa.  Nittama li min jiskopri minnhom jaqsam it-tagħrif mal-parruċċani.  Tagħrif bħal dan ikompli jgħin biex napprezzaw aktar dak li ħallewlna missirijietna.