APRIL 2008

Fl-1610 in-nies ta’ Ħal Tarxien ressqu talba uffiċjali lill-awtoritajiet ekkleżjastiċi biex jibnu knisja ġdida.  Min għamel il-pjanti imita ħafna l-knisja ta’ San Ġwann li kienu bnew il-kavallieri fil-Belt Valletta.  Jidher li lejn l-1627 il-bini tal-knisja kien avanzat ħafna.

Il-Kampnari: Il-faċċata kienet kompluta b’par kampnari ta’ stil manjeristiku.  Dan għamel il-knisja ta’ Ħal Tarxien l-ewwel waħda barra l-belt li kellha par kampnari.      Għalkemm jixbħu ħafna ‘l dawk ta’ San Ġwann il-pjanta tal-kampnari ta’ Ħal Tarxien hija rettangolari u mhux kwadra.  Differenza oħra hi li l-piramidi li jagħlqu l-kampnari huma tal-ġebel waqt li dawk ta’ San Ġwann oriġinarjament kienu ta’ l-injam.  Sa qabel is-snin sebgħin il-piramidi ta’ Ħal Tarxien kienu forma ta’ lembut li kien jibda minn nofs il-kampnar minn ġewwa u jagħlaq kull ma jmur.  Meta sar ir-restawr fis-snin sebgħin l-istruttura nbidlet għal kollox.  Sar saqaf tal-konkos u fuqu nbnew il-piramidi.

L-Ewwel Qanpiena: X’inhuma l-kampnari bla qniepen?  In-nies ta’ Ħal Tarxien ma ħallewx wisq żmien jgħaddi biex ordnaw qanpiena.  Intgħażel il-funditur Pietro Sances li nsibuħ jirċievi s-somma ta’ 250 skud għall-qanpiena li kienet tiżen 8 qnatar u 50 ratal (madwar 680 kilogram).  Din il-qanpiena għandha diametru ta’ 96 ċentimetru u l-aħħar użu tagħha kien li l-arloġġ idoqq is-siegħat fuqha.

Waqt li qiegħda ssir manutenzjoni fuq il-qniepen din il-qanpiena sejra tieħu l-attenzjoni li jixirqilha.

It-Tieni Qanpiena - Il-Qadima: Fl-1752 il-knisja tagħna ġiet regalata qanpiena oħra, dik li għal ħafna żmien kienet magħrufa bħala “il-kbira” u issa tissejjaħ “il-qadima”.  Dak iż-żmien il-funditur ta’ l-ordni kien Aloisio Bouchut. Dan ġie kummissjonat biex jagħmel qanpiena b’dijametru ta’ metru u 22 ċentimetru u naqax fuqha il-kliem: 

“B’rahan tal-qima ta’ Antonio Barbara lejn l-Imqaddsa Marija mħabbra mill-Anġlu” 

Dan juri li Antonio Barbara ħallas għal din il-qanpiena.  Ta’ din il-qanpiena Bouchut ħa s-somma ta’ 1676 skud.    Qabel ma ttellgħet f’postha  il-qanpiena tbierket mill-isqof. 

Fil-preżent il-qanpiena għandha bżonn l-attenzjoni għaliex l-ilsien iħabbat dejjem fuq post wieħed ħaffer il-bronz tagħha.  Qiegħed isir intervent biex l-ilsien jiddawwar bi kwart ta’ dawra u b’hekk l-islien ma jibqax iħabbat fuq l-istess post.  Barra hekk sejjer jinbidel il-ħadid li jżomm il-qanpiena mdendla mat-travu.

It-Tielet Qanpiena:  It-tielet qanpiena li waslet fil-kampnar tagħna inxtrat minn Ħaż Żebbuġ.  Din oriġinajament inħadmet għall-familja Azzopardi minn Ħaż Żebbuġ. Inbiegħet għaliex membru ieħor ta’ l-istess familja kien ikkummisjjona qanpiena oħra.  Il-parroċċa tagħna ħallset  470 skud għal din il-qanpiena li tiżen 6 qantar u 26 ratal (madwar  117 il-kilogram).  Tintuża biex l-arloġġ idoqq fuqha l-kwarti. Din  il-qanpiena se jsirilha l-manutenzjoni  li hemm bżonn.

Ir-Raba Qanpiena -  Il-Kbira:  Kellu jgħaddi ħafna żmien biex Ħal Tarxien akkwista qanpiena oħra.  Fl-1887 il-Kappillan Dun Franġisk Feliċ Attard ikkumissjona qanpiena li kellha tkun u l-akbar waħda fil-kampnari ta’ Ħal Tarxien. 

Il-funditur Ġulju Cauchi għamel qanpiena b’diametru ta’ metru u 65 ċentimetru u tiżen 30 qantar u 38 ratal (madwar 2430 kilogram). Għaliha tħallas 341 lira (madwar €790).  Il-qanpiena ssemmiet Leonide bħala tifkira tal-ġublew saċerdotali tal-Qdusija Tiegħu il-Papa Ljun 13.  Dan huwa mfakkar b’kitba bil-Latin minquxa fuq il-qanpiena li tghid:

“Din il-qanpiena tal-bronz saret fi żmien il-ġublew saċerdotali tal-Qdusija Tiegħu il-Papa Ljun 13 bil-għajnuna tal-poplu ta’ Ħal Tarxien u bis-sehem tal-Kappillan Dun Franġisk Feliċ Attard D.D.  Tbierket bir-rit solenni.  A.D. 1887”

Fil-preżent il-qanpiena tniżżlet mill-irbit tagħha, tnaddfet u sejra tiddawwar bi kwart  ta’ dawra biex l-ilsien ma jibqax iħabbat fejn ħabbat għal dawn l-aħħar mija u għoxrin sena u fetaħ pjaga li raqqet ħafna dik il-parti tal-qanpiena.  Inbidel ukoll l-irbit li jdendel il-qanpiena mat-travu tagħha.

Ir-Raba Qanpiena - l-Għawdxija: Kien ilu jinħass il-bżonn ta’ qanpiena oħra biex takkompanja t-tnejn il-kbar waqt id-daqq tal-moti.  Ix-xoqqa f’moxtha ġiet meta l-parroċċa ta’ Sannat,, Għawdex riedet tbiegħ qanpiena ta’ madwar 25 qantar (madwar 2000 kilogram) b’dijametru ta’ metru u 47 ċentimetru  xogħol il-funditur Ġulju Cauchi,

Biex l-affarijiet isiru sew ried jiġi aċċertat li l-qanpiena ta’ Sannat kellha tonalitaÏ li taqbel ma dik tal-qniepen l-oħra.  Għal dan il-għan is-Surmast G. Casapinta, dak Iż-żmien Maestro di Cappella ta’ Ħal Tarxien, ġie mqabbad jintona l-qniepen.  Fid-19 ta’ Settembru 1938 is-surmast qasam lejn Għawdex biex jintona l-qanpiena.  Jidher li kollox kien sewwa għaliex fl-24 ta’ Jannar tas-sena ta’ wara sar rikors fil-kurja ta’ Malta biex il-knisja parrokkjali ta’ Ħal Tarxien tkun tista tixtri l-qanpiena ta’ Sannat.  Sadattant   tħallset kapparra ta’ ħames liri. Bis-sewwa jew bid-dnewwa l-qanpiena waslet Malta.

Il-qanpiena l-Għawdxija fiha minquxa fuqha skrizzjoni bil-Latin sabiħa ħafna.  Din tgħid:

“Infaħħar lil Alla veru, insejjaħ lill-poplu, niġbor il-kleru, nibki ‘l-mejtin, ingerrex il-maltemp, inżejjen il-festi. 

A.D. 1891 fi żmien il-Papa Ljun 13, l-Isqof G.M. Camilleri u l-Kappillan G.A. Vella.” 

(Dawn ta’ l-aħħar huma l-isqof ta’ Għawdex u l-kappillan ta’ Sannat ta’ dak iż-żmien.)

Din il-qanpiena għadha fi stat tajjeb iżda l-ilsien għandu bżonn jimtela’ biex titneħħielu l-ħofra li trabbiet maż-żmien.  Inbidlilha wkoll il-ħadid li jżommha f’postha.

Il-Qniepen iż-żgħar:  L-aħħar żewġ qniepen li waslu fostna huma t-tnejn iż-żgħar li jintużaw għall-moti.  Dawn huma xogħol il-funderija Prospero Barigozzi u saru fl-1960.  Kien żmien it-tifkira ta’ l-elfejn sena min-Nawfraġju ta’ San Pawl  u waħda ġiet imsemmija Pawlina.  Din ġiet imħallsa mit-Tabib u s-Sinjura Jimmy Farrugia.  Għandha dijametru ta’ 85 ċentimetru.

Il-qanpiena l-oħra ssemmiet Ġużeppina u b’dijametru ta’ 70 ċentimetru w nofs hija l-iżgħar waħda fil-kampnari  tagħna.  Dawn iż-żewġ qniepen swew Lm550