Immedjatament wara l-ġrajja ta’ l-agħma ta’ Ġeriko, l-Evanġelju ta’ San Mark jagħtina r-rakkont tad-daħla ta’ Ġesù f’Ġerusalemm. Skond dan l-Evanġelju, Ġesù mar dritt fit-Tempju u “ta ħarsa madwaru, u mbagħad billi kien sar il-ħin ħareġ biex imur Betanja mat-Tnax” (Mk 11,11).

L-għada reġa’ mar Ġerusalemm u keċċa l-bejjiegħa mit-Tempju. U hekk beda l-konflitt finali ta’ Ġesù mal-avversarji tiegħu qabel ma jiġi maqbud u maqtul. San Mark isemmi l-kategoriji kollha tal-avversarji ta’ Ġesù: Il-Qassisin il-Kbar, il-Kittieba u x-Xjuħ staqsewh “b’liema setgħa” keċċa l-bejjiegħa mit-Tempju (11,27-32). Warajhom, il-Fariżej u l-Erodjani staqsewh dwar il-ħlas tat-taxxi lil ~esari (12, 13-17). Imbagħad, is-Sadduċej staqsewh dwar il-qawmien mill-imwiet (13,18-27).

L-ogħla punt f’din is-sensiela ta’ diskussjonijiet jintlaħaq fis-silta tal-lum, il-laqgħa ta’ Ġesù ma’ wieħed miIl-Kittieba. Jissorpendina kif San Mark jintroduċi lil din il-laqgħa: Wieħed mill-Kittieba semagħhom jitlewmubejniethom,u meta ra kemm Ġesù kien weġibhom tajjeb, resaq fuqu u staqsieh: “Liema wieħed fost il-kmandamenti kollha huwa l-ewwel?”

Din hija l-unika darba fejn id-djalogu ta’ Ġesù ma’ wieħed mill-Kittieba m’għandux ton ta’ konflitt. Il-Kittieb jidher jaqbel ma’ Ġesù u jammirah. Mid-dehra ma kienx la “trux u mutu” u lanqas “agħma”, tant li “semagħhom jitlewmu bejniethom” u “ra kemm Ġesù kien weġibhom tajjeb”.

Lil Ġesù qegħedlu mistoqsija dwar “il-Kmandament il-Kbir”, tema ċentrali għall-aħħar. Fil-fatt, ir-rabbini kienu ta’ sikwit jiddiskutu dan is-suġġett. Iżda fl-isfond tat-tilwim li kellu Ġesù mal-avversarji tiegħu u wkoll mit-tweġiba li ta lil Kittieb, jidher li Ġesù kien qed jiġi  ippressat biex juri x’viżjoni kellu tas-soċjetà, fil-prattika dwar x’għandhom ikunu r-relazzjonijiet tal-bnedmin bejniethom u ma’ Alla.

 

 1.“Isma’ Iżrael, il-Mulej, Alla tagħna, huwa biss il-Mulej, u inti għandek tħobb lil Mulej Alla tiegħek, b’qalbek kollha, b’ruħek kollha, b’moħħok kollu, u bil-qawwa tiegħek kollha.” 

Kull darba li l-Kittieba jersqu  lejn  Ġesù dejjem jippreżentawlu l-Liġi. Ġesù, min-naħa tiegħu, dejjem imurilhom fuq l-iskop u l-qofol tal-Liġi, kif rajna meta għamlulu l-mistoqsija dwar id-divorzju. L-iskop u l-qofol oriġinali tal-Liġi kollha kien li tiddetermina r-relazzjoni ta’ mħabba bejn Alla u l-bniedem.

Din id-darba Ġesù kkwota lill-Kittieb l-aktar vrus importanti fir-Rabta l-Qadima, mill-ktieb tad-Dewteronomju (ara l-Ewwel Qari). Hawn insibu “l-kmandament” fundamentali tal-Iskrittura kollha, “il-Kredu” tal-Lhud. Fil-fatt, il-ġurnata ta’ Lhudi tajjeb kienet tibda dejjem b’din it-talba, ix-“Xemà Iżrael”, “Isma’ Iżrael”. Is-smigħ jiġi qabel kull stqarrija tal-fidi; għax mingħajr is-smigħ m’hemmx relazzjoni, la mal-bnedmin, u wisq anqas ma’ Alla.

Għad-Dewteronomju il-kmandamenti huma “l-Għaxar Kelmiet” (Dt 4,13) jew Twissijiet, li Alla kien ta lill-poplu tiegħu meta “kellimhom” minn ġon-nar.   MoseÏ, qabel xejn, ifakkarhom dwar l-imħabba li wera magħhom Alla. Għalhekk il-ħarsien b’għożża u b’imħabba tat-Twissijiet tal-Mulej huwa l-mod kif il-poplu jwieġeb b’imħabba għall-imħabba ta’ Alla:  “Inti għandek tħobb lill-Mulej Alla tiegħek, b’qalbek kollha, b’ruħek kollha, b’moħħok kollu, u bil-qawwa tiegħek kollha.”  

L-aċċent qiegħed fuq il-kelma “kollha”. Alla ma jixraqlu xejn inqas. Lil Alla għandek tħobbu għal kollox, dejjem u f’kull waqt u f’kull ċirkustanza tal-ħajja. Il-Il-poplu Lhudi, kemm wieħed wieħed u kemm bħala nazzjon, kellhom jibnu fuq t-Twissijiet ta’ Alla, kull aspett tal-ħajja u tas-soċjetà tagħhom - l-imġiba personali, it-trobbija tal-ulied, il-ħajja tal-familja u r-relazzjonijiet soċjali kollha: “Tennihom lil uliedek, u tkellem fuqhom meta tkun f’darek, u meta tkun miexi fit-triq, u meta timtedd, u meta tqum; torbothom b’sinjal ma’ idek, u ddendilhom bejn għajnejk. U tiktibhom mal-ġnub tal-bibien u fuq il-bwieb tiegħek” (Dt 6,7-9).   

Huwa għalhekk, li fit-tweġiba li Ġesù ta lill-Kittieb, ma waqafx fil-kmandament li hu “l-ewwel wieħed” imma rabat miegħu ”it-tieni”: “Ħobb lil għajrek bħalek innifsek”, mill-ktieb tal-Levitiku (19,18). U żied jgħidlu: “Ma hemmx kmandament ieħor aqwa minn dawn.”  Lil Alla, li trid tħobbu f’kull ċirkustunza u kullimkien, fil-prattika għandek tħobbu fil-persuna li għandek ħdejk fil-mument preżenti; u għandek tħobbu f’kull bniedem, l-aktar dawk li huma fil-bżonn.

 

2. “Ħobb lil għajrek bħalek innifsek.”

Fil-ktieb tal-Levitiku, dan “il-kmandament” huwa l-konklużjoni ta’ lista twila ta’ twissijiet dwar is-solidarjetà mal-fqar u kontra l-isfruttar u l-moħqrija tad-dgħajfin. It-twissijiet jidħlu f’ħafna dettalji, u juru l-attenzjoni speċjali li għandu Alla nnifsu lejn min hu żvantaġġat fis-soċjetà:

“Meta taħsdu l-ħsad ta’ artkom, tibqax sejjer sa tarf l-għalqa. . .; m’għandekx taqta’ l-frott kollu tad-dwieli tiegħek. . .; la tisirqux, la tgħidux kliem b’ieħor, la tqarrqux b’xulxin. . .; “la taħilfux b’ismi fil-gideb. . .; “la taħqarx lil għajrek, u  lanqas tisirqu; il-ħlas tal-ħaddiem mikri ma jibqax għandek sa filgħodu. . .; la tisħetx lit-trux, u la tqegħidx tfixkil quddiem l-agħma. . .; la tgħawwiġx fil-ħaqq li tagħmel; la tħarisx lejn wiċċ il-fqir, lanqas ma tweġġaħ lill-kbir għal wiċċu.. . ; la tbejjitx lil ħuk f’qalbek. . .; la titħallasx b’idejk, u la żżomx  f’qalbek għal ulied niesek, imma ħobb lil għajrek bħalek innifsek” (Lev 19,9 - 10,17).

Alla jrid li l-bnedmin jimxu ma’ xulxin kif hu jimxi magħhom. Li tħobb lil għajrek “bħalek innifsek”, tfisser li tħobbu bl-istess mod u bl-istess qjies, kif inti nnifsek int maħbub minn Alla - jiġifieri bla qjies. Imma min jista’ jħobb lil għajru bl-istess qjies li huwa nnifsu hu maħbub minn Alla? Il-fatt li l-Mulej qegħdilna ideal tant għoli, li qatt ma nistgħu nilħquh għal kollox, jitfagħna f’mixja ta’ konverżjoni kontinwa.

Għax huwa l-għarfien dejjem akbar tal-imħabba ta’ Alla lejna, li trid toħroġ l-imħabba lejn għajrna - mixja li ssib il-milja tagħha bit-tisħib sħiħ tagħna fl-imħabba ta’ Alla nnifsu fil-Ġenna. Imma l-Ġenna trid tibda minn din l-art.

 

3. “M’intix ’il bogħod mis-Saltna ta’ Alla.”

Il-Kittieb qabel perfettament ma’ Ġesù: “Sewwa qiegħed tgħid, Mgħallem, li wieħed hemm. . .Li tħobb lilu b’qalbek kollha. .. u tħobb lil għajrek bħalek innifsek huwa aqwa minn kull sagrifiċċju tal-ħruq u mis-sagrifiċċji kollha”.

Konna nistennew li l-Kittieb, wieħed minn dawk li kienu jargumentaw ma’ Ġesù, kien se joħroġ b’xi argument biex imerih. Iżda din id-darba, il-Kittieb mhux biss jaqbel mal-kliem ta’ Ġesù, imma jsaħħu wkoll b’dak li tgħid l-Iskrittura - li l-ħarsien tat-Twissijiet ta’ Alla għandu jiġi qabel kull turija ta’ qima li tingħata lil Alla fit-tempju: “Ara l-ubbidjenza hija aqwa mis-sagrifiċċji; is-smigħ aħjar mix-xaħam tal-muntun” (1 Sam 15,22); “Għaliex jiena tjieba rrid u mhux sagrifiċċju; li tagħrfu ’l Alla rrid mhux vittmi maħruqa” (Hos 6,6).

Ġesù, meta rah kemm kien wieġeb bil-għaqal, qallu “M’intix ’l bogħod mis-Saltna ta’ Alla”. Il-Kittieb kellu l-kundizzjonijiet kollha li jkun dixxiplu ta’ Ġesù. Seta’ jissieħeb ma’ Ġesù fil-kundanna ta’ soċjetà korrotta, u jsir bennej tas-Saltna ta’ Alla. Kieku għamel hekk kien jispiċċa, bħal Ġesù, ippersegwitat minn sħabu l-Kittieba u l-Fariżej u fl-aħħar joqtluh. Iżda l-Kittieb m’għamel xejn minn dan.  

Ġesù m’għamillu l-ebda sejħa biex jimxi warajh, u ma nisimgħu xejn aktar dwaru. Ġesù faħħru għall-intelliġenza tiegħu; imma l-kliem ta’ Ġesù għarfu b’moħħu biss. L-għarfien bil-moħħ ma wasslux biex jinqata’ mis-soċjetà ipokrita li kienet tiffavorixxi l-inġustizzji, filwaqt li tippretendi li qed tagħti qima lil Alla.

Għalhekk, ftit wara, fis-silta li se naqraw il-Ħadd li ġej, Ġesù jwissi lid-dixxipli biex jiftħu għajnejhom mill-ipokrisija tal-Kittieba, li “jberbqu ġid ir-romol, u għal wiċċ in-nies idumu ħafna jitolbu. Dawn jieħdu kundanna aktar iebsa”  (Mk 12,38-40).

San Mark jispiċċa r-rakkont tiegħu billi jgħidilna  li din kienet l-aħħar tilwima ta’ Ġesù mal-avversarjii tiegħu: “U ħadd ma kellu l-ħila jistaqsih iżjed”  (Mk 12.34). Dan kien l-aħħar att fit-tilwim ta’ Ġesù ma’ dawk li qatt ma laqgħu l-proġett ta’ Alla li deher fih. Ġesù nqeda b’dan it-tilwim biex hu jitbiegħed darba għal dejjem, mir-reliġjożità falza tat-tempju, li taħt il-ħafna offerti u ħruq ta’ nċens, kienet taħbi mġiba ta’ inġustizzja, sfruttar tal-fqar u ipokrisija. U hekk jgħallem lid-dixxipli tiegħu ta’ kull żmien biex jagħmlu l-istess.

 

L-Evanġelju għal ħajjitna llum.

1. Il-Kittieb staqsa lil Ġesù “liema hu l-ewwel wieħed”. Fi żmienna nisimgħu sikwit bi kriżi ta’ valuri. Dan mhux għax m’għandniex valuri, imma ma nafux nagħżlu, ma nafux nagħmlu prijoritajiet u nqiegħdu l-ewwel dak li għandu jiġi l-ewwel. U dan iġibilna t-taħwid u tensjonijiet f’ħajjitna.

Is-saħħa, il-familja, ix-xogħol, il-ħbieb - dawn kulħadd jagħtihom importanza.  U l-imħabba ta’ Alla u tal-proxxmu? Ġesù għallimna li dawn għandhom jiġu l-ewwel u qabel kollox. Aħna nibdew nsibu ruħna f’postna malli niddeċiedu li nqiegħdu l-ewwel dak li tassew ħaqqu jkun l-ewwel -  li nħobbu lil Alla fuq kollox u l-proxxmu tagħna bħalna nfusna.

2. Is-silta tax-“Xemà Iżrael” dwar l-imħabba ta’ Alla fuq kollox hija l-Kredu tal-poplu Lhudi, u hija wkoll ta’ Ġesù u ta’ dawk li jridu jimxu wara Ġesù. Iżda Ġesù rabat magħha l-imħabba tal-proxxmu. U qalina li din hija kollox fir-reliġjon. Il-Knisja ta’ żmienna tgħallimna li “l-Għażla preferenzjali favur il-Foqra hija l-għażla jew sura speċjali ta’ dak li għandu jiġi l-ewwel fit-tħaddim tal-imħabba nisranija.”

L-akbar tbatija mhix il-mard imma n-nuqqas ta’ mħabba. Hija l-imħabba li tissodisfa u timla l-qalb. U l-Kittieba u l-Fariżej - u min hu bħalhom - kienu josservaw ħafna liġijiet, kien joffri sagrifiċċji fit-tempju, imma ma kellhomx imħabba. Għalhekk ħadu kundanna aktar iebsa.  

3. Il-Kittieb wera li jaf ħafna l-Iskrittura, imma ma mexiex wara Ġesù. L-istess jiġri lil ħafna Nsara. Tlajna f’ambjent nisrani, trabbejna madwar il-Knisja, tgħallimna d-duttrina, nagħmlu d-dmirijiet reliġjużi tagħna. U jidhrilna li wasalna fi tmiem it-triq u nkunu għadna lanqas bdejna - Għax qatt ma għamilna mixja serja ta’ fidi u konverżjoni, pass wara l-ieħor, wara Ġesù. Bħall-Kittieb tal-Evanġelju nippretendu li nafu kollox, u nibqgħu nitkaxkru mal-kurrent tad-dinja u tal-idoli tagħha. Iżda lil Ġesù mhux biżżejjed li tkun tafu b’moħħok, imma bħall-agħma Bartimew, trid titlaq kollox u timxi warajh.