Xhieda ngħidu aħna għal persuni li jafu xi jridu u kapaċi jagħmlu dak li jemmnu fih. Jekk kien hemm xi ħadd
b’rasu fuq għonqu fl-Ingilterra kollha fi żmien Neriku VIII
dan żgur li kien Tumas More. U dan
minkejja li miet b’rasu maqtugħa!
Trid tkun tassew b’rasek fuq għonqok
biex tkun tokkupa l-kariga ta’ kanċillier (ta’ wara r-re) u jkollok
il-kuraġġ turi fil-beraħ li ma taqbilx mal-fehmiet tar-re dwar
it-taxxa u d-divorzju!
Fl- 1525
il-Protestantiżmu kien beda jinxtered ma’ l-Ewropa kollha.Tumas kiteb ħafna
kontra l-ideat ta’ Luteru u meta laħaq Kanċillier beda jinforza l-liġijiet kontra
l-eretiċi, għalkemm stqarr li kienu l-iżbalji ta’l-istess
eretiċi li ma kienx iħobb u mhux lill-persuni nfushom. Ftit xhur
faqqghet il-proklamazzjoni biex il-kleru jagħraf lir-Re bħala l-Kap
Suprem tal-Knisja.
Kien b’ruħu u ġismu
kontra l-fehmiet tar-Re dwar
id-divorzju u t-tmexxija tal-Papa – affarijiet li tellfuh il-ħbiberija
tar-Re u spiċċa biex irriżenja minn Kanċillier wara biss
wieħed u tletin xahar.
Dam żmien twil maqtugħ
għalih waħdu – żmien li qattgħu f’kitba ta’ kritika għar-Re,
speċjalment meta dan ried jiżżewweġ lil Anne Boleyn u
nkurunaha reġina, meta l-ewwel mara tiegħu kienet għada
ħajja.
More ma kenx iħobb jibqa’
newtrali f’affarijiet bħal dawn, minkejja r-riskju tal-mewt. Lil
wieħed mill-membri tal-Kummissjoni, id-Duka ta’ Norfolk, More qallu: “Id-differenza bejni u bejnek hi li jien se
mmut illum, u int se tmut għada”.
F’Marzu 1534 ħareġ
id-digriet tas-suċċessjoni (li għaraf lil Anne Boleyn bħala
l-werrieta tat-tron). More dan ma aċċettahx.
More ġie mitfugħ
fit-Torri fejn kiteb “Djalogu ta’ serħan kontra t-Tribulazzjonijiet”
u “Trattat
dwar il-Passjoni ta’ Kristu”. Fil-ħabs Tumas kellu okkażjoni
jirrifletti ftit fuq ħajtu.
Ftakar fit-tfulija tiegħu
f’Londra fejn twieled fl- 1477; ftakar fil-Grieg u l-Latin li tant kien iħobb
li kien jitkellimhom qisu qed jitħaddet bl-Ingliż; fl-istudju tal-flawt
u tal-vjola; fiż-żmien bħala student fil-liġi. Ftakar meta
laħaq imħallef u professor tal-liġi; fil-poeżija li kiteb. Ftakar
li minkejja x-xogħol kollu li kien ikollu kuljum kien jibda l-ġurnata
b’talb personali, qari spiritwali u l-Quddiesa.
Kien ukoll jagħmel
ħafna penitenza. Dak il-ħin ħass il-ġilda ta’ sidru meta
ftakar li f’dak iż-żmien meta taħt il-ħwejjeġ kien
jilbes qmis magħmulha minn xagħar iebes. Kien iħobb jieħu
kura tal-fqar u jinvolvi lil uliedu stess f’dan ix-xogħol. Kellu devozzjoni
speċjali lejn is-Sagrament Imqaddes, kien iħobb jimmedita fuq il-Passjoni
u jgħid ir-Rużarju. Dan kien il-Kanċillier ta’ l-Ingilterra!
Tbissem meta ftakar
fiż-żmien meta kien qed itella’ u jniżżel isirx patri u
f’dakinhar tad-deċiżjoni li postu kien fil-belt u fil-familja u mhux
f’ċella f’monasteru. Ta’ 25 sena żżewweġ lil Jane Colt. Wiċċu
xegħel meta ġab quddiem għajnejh ‘il uliedu: Margaret,
Elizabeth, Cecilia, u John. Sħaba sewda dehret issewwidlu qalbu meta
ftakar f’martu li mietet sitt snin biss wara ż-żwieġ. Ftit wara
kien iżżewweġ lill-armla Alice Middleton.
Ta’ 26 kien sar membru parlamentari.
Hawn wiċċu reġa tkemmex meta ftakar li mill-ewwel beda jeħodha
kontra l-mod kif ir-Re Neriku VIII kien jiġbor il-flus minn ħalq
is-sudditi tiegħu biex jiffinanzja l-gwerer kontra Franza. Moħħu
tar għal fuq il-karriera tiegħu, speċjalment meta l-Kardinal
Wolsey bagħtu bħala ambaxxatur fl-Olanda (fejn sar ħabib intimu
ta’ Erasmus). Ftakar ukoll fl-aqwa kitba tiegħu UTOPJA, u meta fl- 1523 laħaq
Speaker tal-House of Commons.
Imma ħsibijietu malajr reġgħu
ġew lura għar-realtà meta, għal darbtejn ġie jżżuru
Cromwell fil-ħabs biex iħajru jaċċetta lir-Re bħala
Kap tal-Knisja, imma More qallu li ma riedx jittradixxi l-kuxjenza tiegħu,
akkost li jitlef ħajtu. Wara dan ma ħallewx jikteb aktar imma hu, fuq
biċċiet ta’ karti u bit-tarf ta’ zkuk maħruqa, baqa’ jikteb
bil-moħbi lil martu u lil bintu Margaret. Ġie akkużat bi
tradiment kontra l-Istat, ħaġa li hu ċaħad bil-qawwa
kollha. Madankollu nstab ħati u ġie kkundannat għat-tgħalliq
imma Neriku ordna li jaqtgħulu rasu.
Fl-għodwa tas-6 ta’ Lulju
1535, Tumas wasal fuq il-forka. F’ħin minnhom dar u qal lill-folla madwar
il-forka li huma kienu xhieda li hu kien ser imut għall-Fidi fil-Knisja
Kattolika. Imbagħad lissen l-aktar kliem famuż tiegħu: “I die
the King’s good servant but God’s first” (Se mmut bħala qaddej
fidil tar-Re imma l-ewwel bħala qaddej ta’ Alla). Wara dan niżel għarkubbtejh
u beda jgħid il-kliem tas-Salm: “Ikollok
ħniena minni, O Alla, fi tjubitek….”
Jingħad li fil-ħin
tal-mewt ta’ Tumas, ir-Re Neriku kien qed jilgħab il-karti ma’ Anne
Boleyn. Kif sema’ bl-aħbar, Neriku qalilha: “ Dak ir-raġel miet minħabba
fik!” u qam u ngħalaq f’kamartu.
Mur għidilha lil Anne li
ftit xhur wara kellha tmissha l-istess
xorti!